3 . بررسى تاريخ خروج اسرائيليان و يافته‌هاى باستان‌شناسى در فلسطين نيز ، نه تنها با ديدگاه ما ناسازگارى ندارند كه پشتوانهء آن نيز هستند ، چرا كه اگر تاريخ اين خروج تاريخى را چنان كه بيشتر پژوهشگران گفته‌اند ، در سال پنجم فرمانروايى مرنپتاح يعنى سال 1220 پيش از ميلاد بدانيم ، سپس 430 سالى را كه به گزارش تورات ، اسرائيليان در مصر زيسته بودند ، « 1 » به آن بيفزاييم ، ناگزير تاريخ آمدن اسرائيليان به مصر در سال 1650 پيش از ميلاد خواهد شد و اين تاريخ درست در روزگار هيكسوسيان خواهد بود . مگر اين كه ما دوران ماندگارى اسرائيليان در مصر را چنان كه در گزارش ترجمهء هفتادى تورات آمده است ، به نيمه كاهش دهيم و 215 سال بدانيم . دربارهء يافته‌هاى باستان‌شناسى نيز پيش از اين سخن گفتيم و ياد كرديم كه تا كنون هيچ اثر و سندى باستانى به دست نيامده كه بتوان بر پايهء آن تاريخ آمدن اسرائيليان به كنعان را نشان داد . بلكه در كاوش‌هاى « فيشر » ، در « بيسان » ( - بيت‌شان كهن ) قلعه‌اى يافت شده و از آن لوح‌ها و نوشته‌هايى از روزگار « بيتى » اول و رامسس دوم به دست آمده است ، چنان كه پيكره‌اى از رامسس سوم ، يكى از پادشاهان سلسلهء بيستم نيز يافت شده است . « فيشر » خود مىگويد : از اين آثار و يافته‌ها آشكارا برمىآيد كه « بيسان » از سال 1313 تا 1167 پيش از ميلاد ، در دست مصريان بوده است . و يافته‌هاى پياپى باستان‌شناسان نشان داده كه چيرگى رامسس‌ها بر سرزمين موعود به آهستگى افزونى يافته است . « 2 » 4 . اين كه به دست آمدن پيكر مرنپتاح در طيبهء غربى كه با گزارش‌هاى يهودى گوياى غرق شدن فرعون در درياى سرخ ناسازگار است ، بر پايهء ديدگاه تورات در سفر خروج استوار است . « 3 » اما داستان از ديد ما مسلمانان به گونه‌اى ديگر است ، چرا كه به گزارش قرآن خداوند پيكر فرعون را از آب رهانيد تا مايهء عبرتى براى آيندگان باشد . از قرآن بشنويم : « پس امروز پيكر تو را از آب مىرهانيم تا براى ديگران مايهء عبرتى باشى ، و همانا كه بسيارى از مردم از نشانه‌هاى ما ناآگاهند » . « 4 » از اين روى ، بودن موميايى پيكر مرنپتاح در ميان موميايىهاى ديگر فرعونان ، نه مشكلى را باز مىگشايد و نه مشكلى مىافزايد ، گذشته از اين كه پيكره‌هاى همهء

--> ( 1 ) . سفر خروج ، 12 : 40 - 41 . ( 2 ) . A . Gardiner , JEA ، 10 , 1924 , p . 88 . ( 3 ) . سفر خروج ، 14 : 26 - 31 ؛ 15 : 1 - 21 . ( 4 ) . سورهء يونس ، آيهء 92 . نيز بنگريد به : تفسير طبرى ، 15 / 194 - 198 ؛ تفسير قرطبى ، 3218 - 3320 ؛ تفسير ابن كثير ، 4 / 326 - 329 ، تفسير المنار ، 11 / 387 - 390 .